İran’ın ulusal para birimi riyalin değer kaybı, küresel piyasalarda itibari paraların güvenilirliğini yeniden tartışmaya açtı. Ekonomik yaptırımlar ve yüksek enflasyonun etkisiyle, riyal alım gücünü yitirdi, bu da hem hanehalklarını hem de işletmeleri farklı davranış modellerine yönlendirdi. Paraya olan güvenin sarsılması, alternatif arayışları hızlandıran önemli bir deneyim olarak dikkat çekiyor.
Enflasyon ve Yaptırımların Etkisi
Özellikle İran’da, yüksek enflasyon karşısında maaşlar erirken ve petrol gelirlerini sınırlayan yaptırımlar etkisini sürdürürken ekonomik durum daha da kötüleşti. Bu süreçte resmi döviz kurları piyasanın gerçekliklerinden uzaklaştı ve gayriresmi dolar kullanımı yaygınlaştı. Dolayısıyla, riyalin ekonomik bir değer ölçüsü olma niteliği bir hayli zayıfladı.
İran’daki hanehalkları, maaş günlerinde hızla dolar veya altına yatırım yapma eğiliminde. Bu davranış şekli, riyalin dolaşım süresini kısaltmakta ve değer kaybını hızlandırarak bir döngüye sebep olmaktadır. Güvensizlik arttıkça, riyalin terk ediliş süreci hızlanıyor.
Ekonomistler, paraya olan inancın zedelenmesi durumunda insanların kısa vadeli çıkarlarına odaklanarak rasyonel tercihler yaptığına dikkat çekiyor.
Kripto Para Birimleri ve Alternatifler
Ulusal paralara olan güven kaybolduğunda, kamuoyu dikkatini alternatif çözüm önerilerine çeviriyor. İran’da Bitcoin ve stablecoin’lerin gündeme gelmesi, bireylerin davranışsal bir tepkisi olarak değerlendiriliyor. Bu finansal varlıklar, bankacılık sisteminden bağımsız işler ve kriz anlarında öne çıkarlar.
Yine de, bu tür alternatiflerin risksiz olduğu söylenemez. Sert fiyat dalgalanmaları ve düzenleyici belirsizliklerle birlikte, teknolojik erişim ve hukuki riskler önemli sorunlar doğuruyor. Ancak zorlu ekonomik dönemlerde insanlar, kusurlu seçenekleri de dikkate alma eğilimindedir.
Geçmişte Kıbrıs’ta banka mevduatlarına el konulması endişesi veya Arjantin, Lübnan ve Türkiye’de görülen tekrarlayan para devalüasyonları, kripto para birimlerinin tartışılmasına yol açtı. Bu örnekler, güvenin azalmasıyla birlikte alternatif arayışların hızlandığını gösteriyor.
